دیمالتی پلکسر چیست؟ آموزش Demultiplexer و کاربردها
دیمالتی پلکسر چیست؟ دیمالتیپلکسر یا
Demultiplexer یک مدار ترکیبی در الکترونیک دیجیتال است.
این مدار یک ورودی داده میگیرد و با کمک خطوط انتخاب، داده را به یکی از
چند خروجی میفرستد. بنابراین DEMUX یک مسیر ورودی را به چند مقصد مختلف
متصل میکند.
برای مثال، یک منبع داده را تصور کنید که باید اطلاعاتش را به چهار بخش
مختلف بفرستد. در این حالت، دو خط انتخاب میتوانند یکی از چهار مقصد را
مشخص کنند. در نتیجه، مدار بدون ایجاد چهار مسیر مستقل، مقصد مناسب را
برای داده انتخاب میکند.
در این مقاله ابتدا مفهوم اصلی را یاد میگیریم. سپس مدار 1:4، جدول درستی،
فرمولهای منطقی، ساختار 1:8 و تفاوت DEMUX با MUX و Decoder را بررسی
میکنیم. در پایان نیز کاربردها و نکات مهم انتخاب یک مدار مناسب را میبینیم.
⚡ دیمالتی پلکسر در یک نگاه
1
چند خروجی
خطوط انتخاب
ترکیبی
توزیع داده
دیمالتی پلکسر دقیقاً چه کاری انجام میدهد؟
یک DEMUX زمانی مفید است که یک سیگنال باید بین چند مسیر مختلف جابهجا شود.
مدار یک ورودی داده دارد و خطوط انتخاب، مقصد همان داده را تعیین میکنند.
بنابراین طراح میتواند با چند خط کنترلی مسیر موردنظر را مشخص کند.
از طرفی، DEMUX داده را پردازش نمیکند. مدار فقط مسیر عبور داده را تغییر
میدهد. به همین دلیل بسیاری از منابع آموزشی آن را
Data Distributor یا توزیعکننده داده مینامند.
💡 یک مثال خیلی ساده
یک خط داده را در نظر بگیرید که چهار مقصد مختلف دارد. دو خط انتخاب
چهار حالت تولید میکنند و هر حالت یکی از این مقصدها را مشخص میکند.
در نتیجه، داده از همان ورودی وارد میشود، اما مدار مقصد آن را تغییر میدهد.
چرا MUX و DEMUX را کنار هم یاد میگیریم؟
Multiplexer و Demultiplexer عملکردهای مکمل دارند. MUX از بین چند ورودی،
یکی را انتخاب میکند و همان مسیر را به خروجی میفرستد. در مقابل،
DEMUX یک ورودی را دریافت میکند و آن را به یکی از خروجیها هدایت میکند.
بنابراین اگر جهت حرکت داده را بدانید، تشخیص این دو مدار ساده میشود:
MUX چند به یک است، اما DEMUX یک به چند است.
فرق MUX و DEMUX را یکبار برای همیشه یاد بگیرید
| ویژگی | Multiplexer | Demultiplexer |
|---|---|---|
| ورودی داده | چند | یک |
| خروجی داده | یک | چند |
| وظیفه | انتخاب داده | توزیع داده |
| نام رایج | Data Selector | Data Distributor |
تعداد خطوط انتخاب، تعداد خروجی را مشخص میکند
تعداد خروجیهای DEMUX به تعداد خطوط انتخاب وابسته است. اگر n خط انتخاب
داشته باشیم، هر خط دو حالت صفر و یک ایجاد میکند. با ترکیب این حالتها،
تعداد مسیرهای ممکن به رابطه زیر میرسد:
🧮 فرمول اصلی DEMUX
تعداد خروجیها = 2n
n = تعداد خطوط انتخاب
مثلاً یک خط انتخاب دو خروجی میدهد و دو خط انتخاب چهار خروجی ایجاد میکنند.
اگر سه خط انتخاب داشته باشیم، مدار هشت مسیر در اختیار خواهد داشت.
| خطوط انتخاب | خروجی | ساختار |
|---|---|---|
| 1 | 2 | 1:2 |
| 2 | 4 | 1:4 |
| 3 | 8 | 1:8 |
| 4 | 16 | 1:16 |
1:4 Demux؛ بهترین مثال برای فهم عملکرد مدار
یک DEMUX با ساختار 1:4 یک ورودی داده، دو خط انتخاب و چهار خروجی دارد.
نام خروجیها را Z0 تا Z3 در نظر میگیریم و خطوط انتخاب را با A و B نشان
میدهیم. هر حالت A و B یکی از چهار مسیر را انتخاب میکند.
🎯 ساختار دیمالتی پلکسر 1:4
ورودی: D
خطوط انتخاب: A و B
خروجیها: Z0، Z1، Z2 و Z3
A و B چگونه مسیر داده را انتخاب میکنند؟
دو خط انتخاب چهار ترکیب ایجاد میکنند: 00، 01، 10 و 11. هر ترکیب
دقیقاً یک خروجی را انتخاب میکند. سپس مدار مقدار D را در همان مسیر
قرار میدهد.
وقتی D برابر صفر باشد، هیچ خروجی مقدار یک نمیگیرد. اما وقتی D برابر
یک باشد، خروجی انتخابشده نیز یک میشود. به این ترتیب، خطوط A و B
فقط مقصد داده را کنترل میکنند.
| A | B | مسیر انتخابی |
|---|---|---|
| 0 | 0 | Z0 |
| 0 | 1 | Z1 |
| 1 | 0 | Z2 |
| 1 | 1 | Z3 |
جدول درستی کامل 1:4 را ببینید
جدول درستی تمام حالتهای ممکن را نشان میدهد. چون سه ورودی منطقی داریم،
یعنی A، B و D، در مجموع هشت حالت خواهیم داشت.
| A | B | D | Z0 | Z1 | Z2 | Z3 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 0 | 0 | 1 | 1 | 0 | 0 | 0 |
| 0 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 0 | 1 | 1 | 0 | 1 | 0 | 0 |
| 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 1 | 0 | 1 | 0 | 0 | 1 | 0 |
| 1 | 1 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 1 | 1 | 1 | 0 | 0 | 0 | 1 |
🧠 جدول را اینطور بفهمید
ابتدا A و B مقصد را تعیین میکنند. سپس D مقدار داده را مشخص میکند.
اگر D صفر باشد، تمام خروجیها صفر میمانند؛ اما اگر D یک باشد،
فقط خروجی انتخابشده یک خواهد شد.
بنابراین DEMUX داده را تغییر نمیدهد و فقط مسیر انتقال آن را کنترل میکند.
فرمول چهار خروجی DEMUX از کجا میآید؟
هر خروجی فقط در یک حالت مشخص از خطوط انتخاب فعال میشود. برای مثال،
Z0 زمانی D را عبور میدهد که A و B هر دو صفر باشند. به همین ترتیب،
هر خروجی یک رابطه بولی مشخص دارد.
Z0 = D · A’ · B’
Z1 = D · A’ · B
Z2 = D · A · B’
Z3 = D · A · B
این روابط دقیقاً رفتار جدول درستی را توضیح میدهند. هر رابطه یک شرط
مشخص برای انتخاب مسیر دارد و فقط همان مسیر میتواند داده را عبور دهد.
ساخت DEMUX با گیتهای AND و NOT
برای ساخت یک دیمالتی پلکسر 1:4 میتوان از گیتهای AND و NOT استفاده کرد.
ابتدا دو گیت NOT مکملهای A و B را تولید میکنند. سپس چهار گیت AND هرکدام
یکی از چهار حالت انتخاب را بررسی میکنند.
در نتیجه، هر AND مسئول یک خروجی میشود. زمانی که حالت انتخاب با شرط همان
AND هماهنگ باشد، گیت داده D را به خروجی موردنظر میرساند.
🧩 اجزای منطقی 1:4
1 ورودی داده
2 خط انتخاب
2 گیت NOT
4 گیت AND
اگر هشت خروجی بخواهیم، مدار چطور رشد میکند؟
برای یک DEMUX هشتخروجی، سه خط انتخاب لازم داریم. علت آن ساده است:
سه بیت انتخاب هشت ترکیب مختلف میسازند و هر ترکیب یک خروجی را مشخص میکند.
همین الگو برای ساختارهای بزرگتر نیز ادامه دارد. بنابراین با افزایش
خطوط انتخاب، تعداد مسیرها بهصورت توان دو رشد میکند.
| ساختار | خط انتخاب | تعداد خروجی |
|---|---|---|
| 1:2 | 1 | 2 |
| 1:4 | 2 | 4 |
| 1:8 | 3 | 8 |
| 1:16 | 4 | 16 |
🎯 فرمول مهم را فراموش نکنید
n خط انتخاب → 2n خروجی
DEMUX در سیستمهای ارتباطی چه کاربردی دارد؟
یک سیستم ارتباطی ممکن است یک جریان داده را دریافت کند و آن داده را
به چند مسیر مختلف بفرستد. DEMUX در چنین ساختاری میتواند مقصد مناسب
را بر اساس خطوط کنترل مشخص کند.
از طرف دیگر، MUX و DEMUX میتوانند در کنار یکدیگر کار کنند. MUX در سمت
ارسال چند ورودی را روی یک مسیر قرار میدهد؛ سپس DEMUX در سمت دیگر
همان جریان را بین مسیرهای موردنظر توزیع میکند.
یک سناریوی واقعی برای فهم کاربرد DEMUX
یک کنترلر را در نظر بگیرید که باید داده را برای چهار واحد مختلف ارسال
کند. خطوط انتخاب میتوانند هر لحظه یکی از چهار واحد را مشخص کنند.
سپس DEMUX داده را به همان مسیر هدایت میکند.
🚀 یک مثال کاربردی
فرض کنید چهار بخش دیجیتال در یک سیستم دارید و فقط یکی از آنها باید
داده را در هر لحظه دریافت کند. کافی است خطوط انتخاب را تغییر دهید
تا مقصد عوض شود.
بنابراین یک مسیر ورودی میتواند چند مقصد مختلف را مدیریت کند و
مدار نیز ساختار سادهتری داشته باشد.
DEMUX و Decoder چه تفاوتی دارند؟
DEMUX و Decoder از نظر تعداد خطوط انتخاب و خروجی شباهت زیادی دارند؛
با این حال، نقش آنها یکی نیست. DEMUX یک ورودی داده دارد و همان داده
را به مسیر انتخابشده میفرستد. Decoder معمولاً یک کد باینری را دریافت
میکند و خروجی متناظر را فعال میکند.
در نتیجه، وجود ورودی داده مهمترین نکته برای تشخیص DEMUX از Decoder است.
هر دو مدار میتوانند چند خروجی داشته باشند، اما هدف عملکردی آنها تفاوت دارد.
| ویژگی | DEMUX | Decoder |
|---|---|---|
| ورودی داده | دارد | معمولاً ندارد |
| خطوط انتخاب | دارد | ورودی کد |
| هدف | هدایت داده | رمزگشایی کد |
| خروجی | چند مسیر | خروجی متناظر |
🧠 یک روش ساده برای تشخیص
یک سؤال از خودتان بپرسید: آیا یک داده دارم که باید به یکی
از چند مقصد برود؟ اگر پاسخ مثبت است، DEMUX به مسئله شما
نزدیک میشود. اگر فقط یک کد باینری را به خروجی متناظر تبدیل میکنید،
Decoder انتخاب مناسبتری خواهد بود.
آیا DEMUX فقط برای سیگنال دیجیتال کاربرد دارد؟
مفهوم Demultiplexing در مدارهای آنالوگ نیز وجود دارد. با این حال،
در مباحث رایج الکترونیک دیجیتال، DEMUX معمولاً یک مدار منطقی برای
هدایت یک ورودی دیجیتال به یکی از چند خروجی است.
بنابراین وقتی در درس مدارهای دیجیتال درباره DEMUX صحبت میکنیم،
معمولاً ورودی و خروجی را با منطق صفر و یک تحلیل میکنیم.
برای ساخت یک DEMUX بزرگتر چه گزینههایی داریم؟
اگر پروژه به خروجیهای بیشتری نیاز داشته باشد، میتوانیم تعداد خطوط
انتخاب را افزایش دهیم. راه دیگر نیز ترکیب چند بلوک کوچکتر است.
این روش در طراحیهای بزرگتر انعطاف بیشتری ایجاد میکند.
طراح همچنین میتواند از ICهای آماده یا FPGA کمک بگیرد. انتخاب روش
مناسب به تعداد کانالها، سرعت، سطح منطقی و نیاز پروژه بستگی دارد.
قبل از انتخاب DEMUX چه نکاتی را بررسی کنیم؟
🔍 چکلیست انتخاب DEMUX
✔ تعداد خروجیهای موردنیاز
✔ تعداد خطوط انتخاب
✔ سطح منطقی ورودی و خروجی
✔ سرعت سوئیچینگ
✔ وجود پایه Enable
✔ Active High یا Active Low بودن کنترلها
✔ محدوده ولتاژ تغذیه
دیمالتی پلکسر در چه مدارهایی کاربرد دارد؟
DEMUX در پروژههایی کاربرد دارد که یک سیگنال باید بین چند مسیر توزیع شود.
سیستمهای ارتباطی، مدارهای کنترلی و بسیاری از طراحیهای دیجیتال از
نمونههای مهم آن هستند.
- مسیریابی داده
- توزیع سیگنال
- سیستمهای ارتباطی
- مدارهای کنترلی
- سیستمهای دیجیتال
- واحدهای پردازشی
- انتخاب مسیر داده
🛒 قطعات مدارهای دیجیتال را از پژوهشگران تهیه کنید
برای ساخت مدارهای منطقی و پروژههای دیجیتال میتوانید ICهای منطقی،
مقاومت، LED، بردبورد، سیم جامپر و سایر قطعات موردنیاز را در فروشگاه
پژوهشگران بررسی کنید.
مقالات بیشتر برای یادگیری مدارهای دیجیتال
📚 مقالات بیشتر پژوهشگران
اگر میخواهید بعد از Demultiplexer سراغ Multiplexer، Comparator،
گیتهای منطقی، فلیپفلاپ، شمارنده و سایر مباحث الکترونیک دیجیتال بروید،
مجموعه مقالات پژوهشگران را ببینید.
برای انتخاب قطعه یا طراحی مدار دیجیتال مشاوره فنی بگیرید
🛠️ برای طراحی DEMUX سؤال دارید؟
اگر درباره انتخاب IC، طراحی Demultiplexer، ساخت مدار 1:4 یا 1:8،
FPGA یا شبیهسازی مدار دیجیتال سؤال دارید، قبل از خرید میتوانید
برای مشاوره فنی با مجموعه پژوهشگران در ارتباط باشید.
بررسی تعداد خروجیها، خطوط انتخاب، سطح منطقی و ولتاژ تغذیه،
انتخاب قطعه را دقیقتر میکند.
جمعبندی؛ دیمالتی پلکسر را چطور به خاطر بسپاریم؟
دیمالتی پلکسر چیست؟ DEMUX یک مدار ترکیبی است که یک
ورودی داده را با کمک خطوط انتخاب به یکی از چند خروجی هدایت میکند.
بنابراین ورودی ثابت میماند و مقصد داده تغییر میکند.
اگر n خط انتخاب داشته باشیم، مدار حداکثر
2n مسیر ایجاد میکند. برای مثال، دو خط
انتخاب چهار خروجی میسازند و سه خط انتخاب هشت خروجی ایجاد میکنند.
در یک DEMUX 1:4، خطوط A و B مقصد را مشخص میکنند و D مقدار داده را
تعیین میکند. سپس مدار فقط خروجی انتخابشده را فعال میکند. بنابراین
اگر جدول درستی و روابط بولی را خوب یاد بگیرید، تحلیل ساختارهای بزرگتر
نیز برایتان آسانتر میشود.
⚡ چکلیست سریع Demultiplexer
✔ یک ورودی داده دارد.
✔ چند خروجی در اختیار میگذارد.
✔ خطوط انتخاب مقصد داده را تعیین میکنند.
✔ n خط انتخاب → 2n خروجی
✔ 1:4 → دو خط انتخاب و چهار خروجی
✔ 1:8 → سه خط انتخاب و هشت خروجی
✔ DEMUX را با MUX و Decoder اشتباه نگیرید.
💬 تجربه شما از Demultiplexer چیست؟
اگر قبلاً با Demux، Mux، Decoder یا مدارهای دیجیتال
کار کردهاید، تجربه خود را درباره طراحی مدار، شبیهسازی، مسیریابی
داده یا استفاده از ICهای منطقی با ما و سایر علاقهمندان به الکترونیک
به اشتراک بگذارید.
اگر یک مدار جالب با Demultiplexer ساختهاید یا راهحل خوبی برای
یک پروژه پیدا کردهاید، در بخش نظرات همین پایین برای ما بنویسید.
سوالات متداول درباره دیمالتی پلکسر
دیمالتی پلکسر چیست؟
Demultiplexer یک مدار ترکیبی است که یک ورودی داده را بر اساس خطوط
انتخاب به یکی از چند خروجی هدایت میکند.
دیمالتی پلکسر 1:4 چند خط انتخاب دارد؟
یک DEMUX چهارخروجی به دو خط انتخاب نیاز دارد، زیرا
22 برابر 4 است.
تفاوت MUX و DEMUX چیست؟
MUX چند ورودی را به یک خروجی میرساند، اما DEMUX یک ورودی را به
یکی از چند خروجی هدایت میکند.
تفاوت DEMUX و Decoder چیست؟
DEMUX یک ورودی داده دارد و خطوط انتخاب مسیر آن را تعیین میکنند.
Decoder یک کد باینری را دریافت میکند و خروجی متناظر را فعال میکند.



